Nooit Geweten
Nooit Geweten brengt verhalen uit de schatkamer van Wikipedia. Mooie verhalen, maar wel altijd met voetnoten en literatuurverwijzingen in de show-notes. Nooit Geweten is een hommage aan Wikipedia.
Afleveringen
#138 Dino's voor meisjes
In het Joke Smit College in Amsterdam hangen bijzondere schilderingen over het ontstaan van de aarde. Dicky van der Zalm vertelt het verhaal van Marie Hubrecht, de vrouw die deze monumentale werken voor een meisjesschool maakte.
Om je aan te melden voor de open dag van het Joke Smit College ter gelegenheid van de 100e verjaardag van het gebouw, zal er een formulier komen op de website van de schoo
#137 Bloemen
Bloemen en vruchten zijn een evolutionaire innovatie waarmee planten dieren voor zich laten werken. Hoe zorgden die kleurrijke lokmiddelen er uiteindelijk voor dat wij beter rood en groen kunnen onderscheiden dan een hond of kat?
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/be/be48eda2b2/index.html
Leeslijst:
https://nl.wikipedia.org/wiki/Bloem_(plant)
https://nl.wikip
#136 Museum: Rijksmuseum van Oudheden
Nooit Geweten is te gast in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden, waar Assyrioloog Mark Eertink zijn favoriete kleitablet van bijna vierduizend jaar oud laat zien. Hoe kan het dat een tablet uit 1724 voor Christus in het Soemerisch is geschreven, terwijl die taal toen al lang niet meer werd gesproken?
Als je mee wilt kijken naar de onderste regel van het tablet, kan je hier een plaatje zien.
Als
#135 Katapult post
In de begintijd van de luchtvaart werd met van alles geëxperimenteerd om post sneller te bezorgen. Bijvoorbeeld met een klein vliegtuigje dat vanaf een oceaanstomer per katapult richting de bestemming werd geschoten (eind jaren 1920, begin 1930).
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/6e/6eabaa7132/index.html
Leeslijst:
https://nl.wikipedia.org/wiki/Luchtpost
htt
#134 Museum: Jan Cunen Oss
Teun bezoekt het Museum Jan Cunen in Oss, waar een simpele strip anticonceptiepillen een opmerkelijk verhaal vertelt — over een bedrijf uit Oss dat een van de belangrijkste uitvindingen van de twintigste eeuw mede mogelijk maakte.
Het verhaal werd verteld door conservator Merel van den Nieuwenhof. Het museum vind je hier: https://maps.app.goo.gl/rxH8EJNkfP2HYvEz6
Tot 1 november 2026 kan je daar de
#133 De McDonalds Monopoly Fraude
Jarenlang won er bij de McDonald's Monopoly-loterij in de VS niemand toevallig een grote prijs — want het hoofd beveiliging stal alle winnende stickers en verkocht ze via de maffia. Hoe de FBI de fraude opspoorde dankzij statistiek.
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/d0/d0d5d0c82b/index.html
Leeslijst:
https://en.wikipedia.org/wiki/McDonald%27s_Monopoly
h
Wikipedia.nl 25 jaar. Gefeliciteerd!
Vandaag, vrijdag 19 juni 2026 bestaat de Nederlandse Wikipedia 25 jaar. Een goede gelegenheid om de Nederlandse en Vlaamse wikipedianen eens in het zonnetje te zetten. Ik sprak met een moderator en enthousiaste wikipediaan. Niet van het eerste uur, maar juist een recente toetreder: Nyo Dekens.
Fotopuzzel: https://wikipic.fun/puzzles/5d/5db0077549/index.html
Voor contact of opmerkingen:
Twitter:
#132 Een echte Warhol
Wat maakt een kunstwerk echt? Andy Warhol daagde de kunstwereld uit door bijna al zijn werk door assistenten te laten maken -- en dat ook nog eens rond te bazuinen. Het verhaal van Warhol, zijn assistent Gerard Malanga, en zijn 'echte Warhols'.
Leeslijst:
De presentatie over het Elimar schilderij
https://nl.wikipedia.org/wiki/Andy_Warhol
https://en.wikipedia.org/wiki/Gerard_Malanga
https
#131 Transitiviteit: shop ze allemaal!
In deze aflevering kijken we naar een taalverandering die je nu live hoort ontstaan: intransitieve werkwoorden die transitief gebruikt worden, zoals "ik shop een broek" en "je rijdt hem al vanaf 300 euro". Waarom klinkt dat voor sommigen als fout, terwijl het tegelijk past in een oud Germaans patroon?
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/13/13
#130 Polynesische navigatie: Tupaia
Dit is deel 2 van een tweeluik: het verhaal van Tupaia, de Polynesische priester en navigator die tijdens Cooks Endeavour-reis onmisbaar werd, maar zeker niet als ondergeschikte meeliep. Hij had een eigen agenda...
De afbeelding bij deze aflevering toont een stukje van de kaart die Tupaia aan boord maakte.
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/28/2879b5536f/index
#129 Polynesische navigatie: de ontdekking van de Pacific
Hoe veroverden de Polynesiërs de grootste oceaan ter wereld — zonder kompas, kaart of instrumenten? Het verhaal van een van de bijzonderste navigatieculturen die de mens ooit heeft ontwikkeld.
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/0e/0ee9cbc57d/index.html
Leeslijst:
https://en.wikipedia.org/wiki/Polynesian_navigation
https://en.wikipedia.org/wiki/Long_pause
http
#128 Dunning-Kruger effect
Hoe een bankrover die dacht dat citroensap hem onzichtbaar maakte, twee psychologen aan het denken zette over waarom mensen met weinig kennis op een gebied zichzelf juist het meest overschatten.
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/7b/7be8dde63d/index.html
Leeslijst:
https://en.wikipedia.org/wiki/Dunning%E2%80%93Kruger_effect
https://en.wikipedia.org/wiki/McArt
#127 Zwaartekracht-trein
Een manier om in drie kwartier naar ieder ander punt op de aarde te reizen, ZONDER energie te gebruiken. Althans, in theorie.
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/2c/2c636f50c4/index.html
De oproep voor musea die zouden willen meewerken aan een verhaal over een object in hun collectie: https://podcast.nooitgeweten.net/museum/index.html
Leeslijst:
https://en.w
#126 Kunga
Van de Soemeriërs hebben we afbeeldingen van hun grote strijdwagens met vier massieve wielen, getrokken door een soort paarden. Maar in die tijd waren er in Mesopotamië nog helemaal geen paarden.
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/b7/b7e4654e58/index.html
De oproep voor musea die zouden willen meewerken aan een verhaal over een object in hun collectie: https:
#125 Rose Mackenberg
In de jaren 1920 was het een ware plaag: malafide helderzienden en mediums die mensen in contact konden brengen met hun (in de oorlog of pandemie) overleden geliefden. Rose Mackenberg was een doortastende en onbevreesde onderzoeker die ze ontmaskerde.
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/db/db2d126604/index.html
Leeslijst:
https://en.wikipedia.org/wiki/Rose_Mac
#124 Grieks in het Romeinse Rijk
Een raar idee, maar toen Julius Caesar werd vermoord, zei hij niet "Ook jij, Brutus" in het Latijn, maar in het Grieks. Romeinen spraken eigenlijk vaker Grieks dan Latijn. Hoe dat zit?
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/71/71aa6a27dc/index.html
Voor contact of opmerkingen:
Twitter: @NooitPodcast
Email: nooitgeweten@duynstee.com
Attributions
Music:
De
Proloog op seizoen 10
Over een nieuwe tune, emails en verhalen uit Nederlandse en Vlaamse musea.
De nieuwe muziek, waarvan je in deze proloog een eerste voorproefje te horen krijgt, is gecomponeerd en geproduceerd door Amir Swaab. Recent werk van Amir is het album Elaia.
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/bf/bfe431b881/index.html
Informatie over Nooit Geweten in het Museum kan je
Bonus: De Bayside Canadian Railway
In Bayside, Canada werd jarenlang een spoorweg geëxploiteerd van ongeveer 100 meter lang. Waarom?
Leeslijst:
https://en.wikipedia.org/wiki/Bayside_Canadian_Railway
https://en.wikipedia.org/wiki/Merchant_Marine_Act_of_1920
Artikel met luchtfoto van de situatie
Voor contact of opmerkingen:
Twitter: @NooitPodcast
Email: nooitgeweten@duynstee.com
Attributions
Music:
Waltz (Tschikovsky Op. 40) by K
Bonus: Avocadopitten en reuzenluiaards
Hebben avocado's zulke grote pitten, omdat ze vroeger verspreid werden door enorme familieleden van de luiaard? Een mooi verhaal dat helaas niet helemaal lijkt te kloppen.
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/27/279a998421/index.html
Leeslijst:
https://en.wikipedia.org/wiki/Avocado
https://en.wikipedia.org/wiki/Megatherium
https://en.wikipedia.org/wiki/Meg
Bonus: Onion Futures Act
Waarom je in de VS geen termijncontracten mag afsluiten op uien.
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/21/2164f83d87/index.html
Leeslijst:
https://en.wikipedia.org/wiki/Onion_Futures_Act
https://nl.wikipedia.org/wiki/Future_(termijncontract)
Voor contact of opmerkingen:
Twitter: @NooitPodcast
Email: nooitgeweten@duynstee.com
Attributions
Music:
Waltz (Tschikov
Bonus: De kortste wolkenkrabber
Over hoe een plaatsje in Texas de kortste wolkenkrabber ter wereld kreeg.
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/80/80af8db6d9/index.html
Leeslijst:
https://en.wikipedia.org/wiki/World%27s_littlest_skyscraper
https://en.wikipedia.org/wiki/Texas_oil_boom
Voor contact of opmerkingen:
Twitter: @NooitPodcast
Email: nooitgeweten@duynstee.com
Attributions
Music:
Wal
Bonus: George Everest
Over de man met een van de beroemdste namen ter wereld, die iedereen verkeerd uitspreekt.
Tips voor een gulle gift:
https://donate.wikimedia.org/
https://www.givedirectly.org/
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/55/55fd7f69c3/index.html
Leeslijst:
https://en.wikipedia.org/wiki/George_Everest
https://en.wikipedia.org/wiki/Great_Trigonometrical_Survey
Voor c
#123 De Herschels: Een broer en zus die het heelal in kaart brachten
Deel 2 van een tweeluik over William en Caroline Herschel. Twee wetenschappers die hun belangrijke werk niet deden in het comfort van een groot familiekapitaal, maar met heel hard werken. Rolmodellen voor de eeuwen daarna.
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/13/136de52088/index.html
Leeslijst:
https://nl.wikipedia.org/wiki/William_Herschel
https://en.wikipedia
#122 De Herschels: De ontdekking van Uranus
Deel 1 van een tweeluik over William en Caroline Herschel. Over het ontdekken van Uranus, de eerste planeet die werd ontdekt sinds de oudheid. En over naamgeving, veel over naamgeving...
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/f3/f39fa20bdc/index.html
Leeslijst:
https://nl.wikipedia.org/wiki/William_Herschel
https://en.wikipedia.org/wiki/Uranus
https://en.wikipedi
#121 Puffery: Leonard vs PepsiCo
Gek genoeg hoeven beweringen in reclames niet waar te zijn. Ze mogen niet misleidend zijn, maar sommige onware beweringen zijn zo overdreven dat niemand ze gelooft en dan mag het weer wel. Puffery heet dat. Bijvoorbeeld toen Pepsi een straaljager aanbood als prijs in een spaar-actie.
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/55/55bb6a75a8/index.html
Leeslijst:
https:
#120 Lottocratie
Verkiezingen: het Feest van de Democratie. Maar zijn verkiezingen echt wel nodig om een volksvertegenwoordiging te selecteren? En hebben verkiezingen niet ook heel veel nadelen?
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/0e/0e06e46f69/index.html
Leeslijst:
https://nl.wikipedia.org/wiki/Lottocratie
https://en.wikipedia.org/wiki/Sortition
https://en.wikipedia.org/wiki/
#119 Hedy Lamarr
Hedy Lamarr was een grote ster in het Hollywood van de jaren 40. Maar ze was ook een slimme uitvinder. In 1942 bedacht ze bijvoorbeeld een manier om stoorzenders van Duitse schepen te slim af te zijn. Een technologie die toen revolutionair was en nu standaard onderdeel is van bijvoorbeeld Bluetooth.
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/9b/9bc67a5a8b/index.html
#118 Poep
Onze poep ruikt niet lekker en we kijken er eigenlijk ook liever niet naar. Toch kan je er veel van aflezen over hoe het met je gaat.
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/5f/5f4b3f5bd1/index.html
Leeslijst:
https://en.wikipedia.org/wiki/Flush_toilet#Cultural_variations
https://nl.wikipedia.org/wiki/Toilet
https://de.wikipedia.org/wiki/Toilette
https://nl.wikipe
#117 De hartslag van de aarde: elke 26 seconden
Elke 26 seconden beweegt ergens op aarde iets met een flinke klap. Zo hard, dat het over de hele wereld gemeten kan worden. Een soort hartslag. Maar wat kan de oorzaak zijn?
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/6e/6eccba5d33/index.html
Leeslijst:
https://en.wikipedia.org/wiki/Seismic_noise
https://en.wikipedia.org/wiki/Seismic_wave
https://phys.org/news/2011-01
#116 Barry Marshall - geen stress
Nog niet zo lang geleden werd een maagzweer gezien als onbehandelbaar. De rest van je leven pilletjes slikken of leven met de pijn. Tot twee Australische artsen uitvonden dat de behandling helemaal niet ingewikkeld was. Je moest alleen even de consensus over maagzuur en bacteriën even loslaten...
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/42/421f646e76/index.html
Lees
#115 Centralia brandt nog 250 jaar
In Pennsylvania, USA, ligt een stadje waar als sinds de jaren 60 een brand woedt. Je ziet er weinig van, maar waarschijnlijk duurt het nog 250 jaar voordat de brand uitgewoed is.
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/3b/3bed76474e/index.html
Leeslijst:
https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_anthracite_coal_mining_in_Pennsylvania
https://en.wikipedia.org/wiki/C
#114 De wals
Aan het begin van de 19e eeuw werd in heel Europa een nieuwe dans populair. Een beschamend sensuele dans. De kranten spraken er schande van: de wals. Wat was daar zo scandaleus aan?
Opmerking: de muziek die te horen is bij het verhaal over het ontstaan van de wals is gewoon een hedendaagse Tiroler Wals. Ik heb geen historisch verantwoorde uitvoering kunnen vinden van de muziek waarop in de 18e eeu
#113 Maria Sybilla Merian
Een van de grondleggers van de entomologie, een van de weinige onafhankelijke bronnen over het leven in de kolonie Suriname onder de slavernij EN een succesvolle zelfstandige onderneemster. Maria Sybilla Merian was geobsedeerd door rupsen en hun metamorphose en wist, tegen alle druk van haar maatschappij in, haar zelfstandigheid te bevechten om zich te kunnen wijden aan haar fascinatie.
De fotopu
#112 Het immuunsysteem van bacteriën
Ons immuunsysteem is een ongelofelijk geavanceerd systeem. Zo ingewikkeld en subtiel dat we het maar gedeeltelijk begrijpen. Des te opmerkelijker dat heel eenvoudige levensvormen, zoals de E. Coli bacterie toch bijna altijd een eigen immuunsysteem hebben.
Aanvulling Restrictie enzymen: het is niet mogelijk voor bacterien om de sequences waarop hun restrictie enzym ingrijpt helemaal te voorkomen. D
#111a: Barbados-Grenada 1994
Een korte extra bonus aflevering met NOG een bijzonder verhaal van gamesmanship in de sport. Hoe vreemde spelregels ervoor zorgden dat het team van Barbados BEIDE doelen aanviel.
Correctie: ik zeg in deze aflevering dat Barbados derde werd in het eindtoernooi. Klopt niet: ze werden derde in hun groep en gingen daardoor niet door naar de halve finales. Er deden 8 landen mee.
Leeslijst:
https://en
#111 Expres verliezen: gamesmanship
Soms is een toernooi zo slecht ontworpen dat sporters proberen expres een wedstrijd te verliezen. Is dat erg? Kunnen we het voorkomen? Of moeten we het gewoon omarmen?
Geen fotopuzzel deze keer. Teun neemt een paar afleveringen vrij.
Leeslijst:
https://en.wikipedia.org/wiki/Gamesmanship
https://en.wikipedia.org/wiki/Sportsmanship
https://en.wikipedia.org/wiki/Badminton_at_the_2012_Summer_Olympi
#110 Bir Tawil
Een eigen onafhankelijke staat uitroepen, je ontworstelen aan het gezag van je land: klinkt aantrekkelijk, maar is minder makkelijk dan het lijkt. Je hebt eigenlijk een eigen territorium nodig. Maar alle land is al geclaimd. Alle land? Nee, niet helemaal...
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/46/46551d285a/index.html
Leeslijst:
https://en.wikipedia.org/wiki/R
#109 Wikipedia hoaxes
Hoaxes - broodje-aap-verhalen - zijn niets nieuws. Maar wist je dat er ook op Wikipedia, toch onze beste bron voor "algemeen geaccepteerde waarheid", een heleboel hoaxes staan?
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/fd/fdb4d42a13/index.html
Leeslijst:
https://en.wikipedia.org/wiki/Gulliver%27s_Travels
https://zapatopi.net/treeoctopus/
https://en.wikipedi
#108 De moorden van Burke and Hare
De zegeningen van de wetenschap zijn talrijk. Maar soms gaat het ook helemaal mis. Zoals in de tijd dat de anatomie tot bloei kwam en de behoefte aan dode lichamen om in te snijden plotseling sterk groeide.
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/1c/1ce544e22f/index.html
Leeslijst:
https://en.wikipedia.org/wiki/Burke_and_Hare_murders
https://en.wikipedia.org/wiki/
#107 Mummia
Waarom hebben we voor mummie eigenlijk zo'n eenvoudig, kort woord? En wist je dat aan vermalen mummie eeuwen lang een geneeskrachtige werking werd toegeschreven? Over de vele toepassingen van... mummie.
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/7e/7ee46a6d0b/index.html
Leeslijst:
https://en.wikipedia.org/wiki/Mummia
https://en.wikipedia.org/wiki/Medical_cannibal
#106 Fordlândia
Wie vaardigheden heeft op gebied A, kan makkelijk gaan denken dat die overdraagbaar zijn naar andere gebieden. Zo dacht Henry Ford dat hij wel kon bedenken wat de beste manier was om rubber to produceren -- en om een betere maatschappij te organiseren --, aangezien hij toch ook de beste manier had weten te verzinnen om auto's van de lopende band te laten rollen.
De fotopuzzel voor de volgend
#105 Weerstation Kurt
Over de enige militaire actie in Noord-Amerika van de Duitsers tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het plaatsen van een automatisch weerstation helemaal in het Noorden van Canada.
https://en.wikipedia.org/wiki/Weather_Station_Kurt
https://en.wikipedia.org/wiki/German_submarine_U-537
Verder vieren we natuurlijk het nieuwe Nooit Geweten Logo. Kijk hier voor alle inzendingen en de winnaar.
De fotopuz
#104 HeLa
Over de enorme postume impact van Henrietta Lacks, die zelf door kanker niet oud werd, maar wiens kanker miljoenen levens hielp redden.
ERRATUM: in deze aflevering vertel ik dat het vaccin tegen het HPV virus voor meisjes is. Dat is NIET Zo. Mijn schuld. Het vaccin is voor zowel jongens als meisjes opgenomen in het Rijksvaccinatieprogramma en is ook ook belangrijk dat zowel jongens als meisjes zic
#103 De hemelschijf van Nebra
Deel 2 van het tweeluik. Deze keer rekenen we af met het cliché "Toen liepen wij hier nog rond in berenvellen". De Hemelschijf van Nebra, gevonden in 1999 in Duitsland, wordt gezien als één van de belangrijkste archeologische vondsten van de 20e eeuw.
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/45/451959ef71/index.html
Lees hier meer over hoe je kan helpen do
#102 Het mechanisme van Antikythera
Meer dan honderd jaar geleden werden de resten van een mysterieus mechanisme opgevist uit de Middellandse Zee. Inmiddels weten we vrij precies wat het deed en dat veranderde onze kijk op de Oude Grieken en hun technologie.
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/9a/9a23b3617d/index.html
Lees hier meer over hoe je kan helpen door een nieuwe Cover Art tegel voor Nooit
#100d: Nicaraguaanse gebarentaal
Hier het vierde en laatste verhaal van een luisteraar bij het Nooit Geweten 100 event. Verteld op 17 november 2024 in de Theaterzaal van de Bibliotheek aan de Neude in Utrecht door Nieske den Heijer.
Fotopuzzel: https://wikipic.fun/puzzles/79/793d355cb8/index.html
Leeslijst:
https://en.wikipedia.org/wiki/Nicaraguan_Sign_Language
https://en.wikipedia.org/wiki/Language_isolate
Voor contact of opm
#100c: Karel Marang van Ysselveere
Hier weer een verhaal van een luisteraar. Verteld op 17 november 2024 in de Theaterzaal van de Bibliotheek aan de Neude in Utrecht door Vincent Wever.
Leeslijst:
https://en.wikipedia.org/wiki/Alves_dos_Reis
https://isgeschiedenis.nl/reportage/portugese-bankbiljetten-affaire-valsmunter-veroorzaakte-val-portugese-republiek
Voor contact of opmerkingen:
Twitter: @NooitPodcast
Email: nooitgeweten@du
Bonus: interview met Teun
Bij het Nooit Geweten 100 event werd Teun ook geïnterviewd over ALLES wat de echte fans graag zouden willen weten.
Nog een opmerking achteraf: ik heb nog eens wat nagedacht over het onderwerp "geluidjes en muziekjes". Ik denk dat ik de achtergrondmuziek gewoon blijf doen, maar met geluidjes zal ik voorzichtiger zijn.
De plaatjes die horen bij het stukje over statistieken en luistercijf
#101 Alexine Tinne
Alexine Tinne was een Nederlandse ontdekkingsreiziger. En een steenrijke erfgename die wat met haar leven probeerde te doen. Die iets probeerde te bereiken. Nog best lastig als je geld hebt als water.
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/dd/ddc61df7bf/index.html
PS: in deze aflevering noem ik aan het eind wat kritische meningen die je over Alexine (vanuit hedenda
Bonus: interview over Wikimedia/Wikipedia
Bij het Nooit Geweten 100 event ondervroeg Teun de penningmeester van het bestuur van Wikimedia Nederland, Bart Nieuwenhuis, over hoe Wikimedia eigenlijk werkt en hoe we er voor moeten zorgen dat Wikipedia een baken blijft van vrije, objectieve kennis voor iedereen.
Foto's van het event: https://podcast.nooitgeweten.net/fotos/100/index.html
Voor contact of opmerkingen:
Twitter: @NooitPodcas
#100b: John Paul Stapp, welke versnelling kan een mens aan?
Het tweede verhaal van een luisteraar. Verteld op 17 november 2024 in de Theaterzaal van de Bibliotheek aan de Neude in Utrecht door Sjoerd Boleij.
Fotopuzzel over het onderwerp van de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/28/281bd8ca06/index.html
Leeslijst:
https://en.wikipedia.org/wiki/John_Stapp
https://en.wikipedia.org/wiki/Rocket_sled
Voor contact of opmerkingen:
Twitter: @Noo
#100a: Axolotls, de verborgen schat van Mexico
Hier het eerste verhaal van een luisteraar. Verteld op 17 november 2024 in de Theaterzaal van de Bibliotheek aan de Neude in Utrecht door Indigo Beers.
Leeslijst:
https://nl.wikipedia.org/wiki/Axolotl
https://nl.wikipedia.org/wiki/Neotenie
https://en.wikipedia.org/wiki/Chinampa
Voor contact of opmerkingen:
Twitter: @NooitPodcast
Email: nooitgeweten@duynstee.com
Attributions
Music:
Waltz (Tschik
#100 Honderd / Johannes Gutenberg
De honderdste aflevering. Een registratie van de opname voor live publiek in de Theaterzaal van de Utrechtse Bibliotheek aan de Neude.
Foto's: https://podcast.nooitgeweten.net/fotos/100/index.html
Over de oorsprong van ons woord 'honderd' EN over Gutenberg en wat hij nou precies uitvond.
Nagekomen opmerking van een luisteraar: het Koreaans heeft een schrift (Hangul, https://nl.wikip
#99 Herpesvirussen
Bijna alle volwassenen hebben er wel één onder de leden: een herpes virus. En je komt er nooit meer helemaal van af. En dat komt door de speciale truuk die alle herpes virussen kunnen: verstoppen.
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/a4/a4068a28ce/index.html
Nooit Geweten Live: De voorstelling is helemaal uitverkocht. Je kan nog een kaartje winnen door de foto-pu
#98 Bananen
Er zijn heel veel soorten bananen in de wereld, maar ALLE bananen in onze supermarkt zijn hetzelfde. Echt genetisch identiek. Waarom? Commercie en logistiek. En nu gaat onze soort banaan ook nog uitsterven!
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/5f/5f2ce7bbd4/index.html
Leeslijst:
https://en.wikipedia.org/wiki/Banana
https://en.wikipedia.org/wiki/Cavendish_banana
#97 Japanse auto's in Japan
Japanse auto's in Japan zijn niet de Japanse auto's die we hier op de weg zien. Er zijn super-luxueuze Rolls Royce-achtige Toyota's, maar ook kei cars: micro-autootjes in leuke speelgoedauto-vormen. Waarom hebben we die hier niet?
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/ea/ea746d040a/index.html
Leeslijst:
https://en.wikipedia.org/wiki/Toyota_Crown
https
#96 Lady Godiva
Misschien ken je de naam Godiva van doosjes bonbons of uit een liedje. Maar wie was die lady eigenlijk en hoeveel is er waar van de legende over haar protest tegen hoge belastingen?
Het wikipedia spel waarover ik vertelde in de intro vind je hier: https://wikiwiskwis.be
Leeslijst:
https://en.wikipedia.org/wiki/Lady_Godiva
https://en.wikipedia.org/wiki/Leofric,_Earl_of_Mercia
https://en.wikipedi
#95 De emoe oorlog
Hoe het Australische leger de oorlog verklaarde aan een van hun meest zachtaardige inheemse diersoorten en... verloor.
Ik vergat het in de uitzending te melden, maar dit onderwerp werd getipt door Thijs Kokken.
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/ba/ba11a61933/index.html
Leeslijst:
https://en.wikipedia.org/wiki/Rabbits_in_Australia
https://en.wikipedia.org/wiki
#94 De Tybee bom: Broken Arrows
Je zou zeggen: hoe kan je een gevaarte van 3500 kg vol radioactief materiaal ooit kwijtraken? Toch slaagde het Amerikaanse leger er al best vaak in om een kernbom zoek te maken. Vermist.
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/7d/7d51034f37/index.html
Leeslijst:
https://nl.wikipedia.org/wiki/Tybee-bom
https://en.wikipedia.org/wiki/1958_Tybee_Island_mid-air_collision
#93 Balloonfest '86
Wat kan er vrolijker zijn dan een heleboel kleurige ballonnen? Nog meer kleurige ballonnen?
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/63/63036a5e27/index.html
Leeslijst:
https://en.wikipedia.org/wiki/Balloonfest_'86
6 minuten documentaire: https://www.youtube.com/watch?v=n0CT8zrw6lw
Voor contact of opmerkingen:
Twitter: @NooitPodcast
Email: nooitgeweten@duynstee.
Extra: De meest Olympische sport
Ter gelegenheid van de Olympische Spelen in Parijs, een aflevering over de meest Olympisch der Olympische sporten.
Leeslijst:
https://nl.wikipedia.org/wiki/Hink-stap-springen
https://en.wikipedia.org/wiki/Triple_jump
https://www.sports-reference.com/olympics/summer/1896/ATH/mens-triple-jump.html
https://exarc.net/issue-2017-3/at/reconstruction-ancient-greek-long-jump-opportunity-multidisciplinar
#92 Laudatio Turiae
Uit de klassieke oudheid hebben we eigenlijk maar verrassend weinig primaire bronnen over. Bijna alles is een kopie van een kopie door censurerende monniken. Een van de langste echt oorspronkelijke teksten uit de klassieke wereld is een grafrede voor een vrouw. Een heldhaftige vrouw. Waarvan we dus best veel weten, maar niet haar naam...
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.f
#91 Louis vs. Schmeling: Match of the Century
De eerste keer dat een zwarte sporter de vertegenwoordiger was van heel Amerika. In een directe tweestrijd tegen Nazi-Duitsland. Over sport, racisme en vriendschap.
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/1a/1a64dfd1ee/index.html
Leeslijst:
https://en.wikipedia.org/wiki/Joe_Louis
https://en.wikipedia.org/wiki/Joe_Louis_vs._Max_Schmeling
https://en.wikipedia.org/wiki
#90 Het jaar zonder zomer: Frankenstein
We duiken in het verhaal Frankenstein zoals Mary Shelley het schreef in de zomer van 1816. De allereerste science-fiction roman. Een verhaal met zoveel diepgang en lagen dat we het blijven gebruiken om ons punt te maken, terwijl we het verhaal niet eens zo goed kennen.
Oh, naast de vier die ik in de aflevering noemde werd de fotopuzzel vlak voor sluitingstijd (en dus nadat ik de aflevering had in
#89 Het jaar zonder zomer: Tambora
De grootste vulkaanuitbarsting uit de opgetekende geschiedenis had vele gevolgen. Van hongersnoden aan de andere kant van de wereld tot prachtige kunst.
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/9b/9b35cf725a/index.html
Leeslijst:
https://en.wikipedia.org/wiki/1815_eruption_of_Mount_Tambora
https://nl.wikipedia.org/wiki/Jaar_zonder_zomer
https://en.wikipedia.org/wiki/
#88 De kleur van bloed
Over het hoe en waarom van de kleur van bloed. En waarom we degenkrabben kwellen om ze hun prachtige baby-blauwe bloed af te pakken.
RECTIFICATIE: In deze aflevering vertel ik dat rode bloedcellen zo vol met hemoglobine zitten dat 95% van hun droge gewicht daaruit bestaat. Dat klopt. Maar ik zei ook dat in die resterende 5% alles zit wat alle cellen hebben, een celkern, mitochondriën, enzovoort.
#87 Winnen in de lotto
Het verhaal van Jerry en Marge Selbee, die een manier vonden om in de Lotto structureel winst te maken en daar miljoenen dollars aan over hielden.
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/7c/7cf2007bbb/index.html
Leeslijst:
https://en.wikipedia.org/wiki/Jerry_%26_Marge_Go_Large
https://highline.huffingtonpost.com/articles/en/lotto-winners/
https://www.youtube.com/watc
#86 Isaac Merritt Singer
Helaas is het niet zo dat goede bedoelingen altijd leiden tot goede uitkomsten. Maar daartegenover staat dat kwade bedoelingen soms ook verrassend goed uitpakken. Over een enorme misogyne hork van een vent die het leven van miljoenen en miljoenen vrouwen ten positieve veranderde.
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/6d/6db172c525/index.html
Leeslijst:
https://en.
#85 Emoji
Emoji zijn de body language van het internet. Best vreemd dat de inhoud daarvan bepaald wordt door een commissie van 20 afgevaardigden van tech bedrijven uit Californië.
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/7f/7f09716dc8/index.html
Een paar bekende emoticons:
:-) de oorspronkelijke smiley
:-( sad smiley
:D hard lachen
;-) knipoog
:') traantje
¯_(ツ)_/¯ shruggi
#84 Project Habakkuk
Oorlog geeft de ruimte aan originele ideeën. Bijvoorbeeld aan het bouwen van enorme vliegdekschepen van ijs.
Ik ben helemaal vergeten in de aflevering te melden dat ik het idee voor dit onderwerp had gekregen van Jan Willem de Vos. Ik zal het inhalen bij de volgende.
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/ce/ce531a16cc/index.html
Leeslijst:
https://nl.wikipedia.o
De whisky oorlog
Sorry, geen volledige aflevering dit keer. Maar wel een kort leuk verhaal. Over oorlog. Maar dan vriendelijk.
De fotopuzzel voor de volgende aflevering blijft: https://wikipic.fun/puzzles/12/123d614f2f/index.html
Leeslijst:
https://en.wikipedia.org/wiki/Hans_Island
https://insh.world/geo/canada-keeps-leaving-bottles-whiskey-remote-island/
https://en.wikipedia.org/wiki/Whisky_War
Voor contact of
#83 Het Latrine-incident van Erfurt
Van alle afschuwelijke dodelijke ongelukken is het latrine-incident van Erfurt misschien wel het onsmakelijkste.
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/12/123d614f2f/index.html
Leeslijst:
https://nl.wikipedia.org/wiki/Heilige_Roomse_Rijk
https://nl.wikipedia.org/wiki/Keizer_Hendrik_VI
https://www1.wdr.de/stichtag/stichtag4338.html
https://nl.wikipedia.org/wiki/Latr
#82 Lopen over het plafond
Een raadsel uit de afdeling: Hoe flikken die dieren dat toch? Lopen op het plafond, vliegen, spinnen en vooral: gekko's.
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/5c/5c42720efa/index.html
Leeslijst:
https://nl.wikipedia.org/wiki/Gekko's
https://nl.wikipedia.org/wiki/Hechtlamellen
https://nl.wikipedia.org/wiki/Vanderwaalskrachten
https://en.wikipedia.org/wiki/A
#81 Amazing Grace
Amazing Grace, het is een religieus gezang dat voor Amerikanen een diepe betekenis heeft. Maar waar gaat het eigenlijk over? En is het niet raar dat men nog steeds een lied zingt waarvan de tekst werd geschreven door een slavenhandelaar?
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/73/731742780f/index.html
Leeslijst:
https://en.wikipedia.org/wiki/John_Newton
https://en.w
#80 Tellen op je vingers
We hebben tien vingers, tweemaal vijf. Dat heeft best veel invloed op ons telsysteem en daarmee op onze cultuur en taal. Tellen op je vingers is heel natuurlijk en intuïtief. Toch doet niet iedereen het op dezelfde manier.
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/41/4134cf4f24/index.html
Leeslijst:
https://en.wikipedia.org/wiki/Finger-counting
https://en.wikipedia.or
#79 Jan Baert en het Carnaval van Duinkerke
Jan Baert was een echte Nederlandse zeeheld waarvan Nederlanders over het algemeen nog nooit hebben gehoord. Omdat hij het meest bekend is van een nederlaag van de Republiek der Verenigde Nederlanden. In Duinkerke, in Frankrijk, daar kent iedereen hem.
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/48/48504b8063/index.html
Leeslijst:
https://fr.wikipedia.org/wiki/Carnaval_
#78 Kerstaflevering: Operation Leg
Een kerstaflevering over heldendom. En alvast een gelukkig nieuwjaar.
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/d0/d015e8c36f/index.html
Leeslijst:
https://nl.wikipedia.org/wiki/Douglas_Bader
https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Britain
https://en.wikipedia.org/wiki/Adolf_Galland
https://www.keymilitary.com/article/operation-leg
Voor contact of opmerkingen:
Twitte
#77 Tuberculose
Nog niet zo heel lang geleden was iedereen doodsbang voor TBC. Er waren allerlei behandelingen, maar ze werkten niet echt. Van de mensen die het kregen, ging de helft dood. Langzaam. En dan was het ook nog een soort schande om het te hebben. Iets om je voor te schamen...
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/0e/0ec9b1da94/index.html
Leeslijst:
https://nl.wikipedia
#76 Het Soemerische Probleem
De Soemeriërs waren het eerste volk dat het schrift uitvond. Maar wie ze waren en waar ze vandaan kwamen, dat is een beetje mysterieus. Ze waren in ieder geval niet verwant aan alle andere volkeren in Mesopotamië.
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/8e/8ed5f18281/index.html
Leeslijst:
https://en.wikipedia.org/wiki/Fertile_Crescent
https://en.wikipedia.org/wiki/S
#75 Getijdenvergrendeling
Een bijzondere eigenschap van de maan is dat ze altijd met dezelfde kant naar ons toegekeerd is. We zien altijd dezelfde kraters op het oppervlak. De achterkant zien we vanaf de Aarde nooit. Hoe komt dat eigenlijk? Toeval?
De fotopuzzel voor de volgende aflevering: https://wikipic.fun/puzzles/c2/c2c0acedfa/index.html
Leeslijst:
https://en.wikipedia.org/wiki/Earthrise
https://en.wikipedia.org/wiki
