NRC Onbehaarde Apen
Onbehaarde Apen is de wekelijkse wetenschapspodcast van NRC. Presentatoren Gemma Venhuizen en Karlijn Saris bespreken met de wetenschapsredactie kleine ontdekkingen, wilde theorieën, wereldschokkende inzichten en alles wat daar tussenin zit.
Afleveringen
Hoe fiets je een bergetappe als het eigenlijk te heet is?
Van zinderende Tour-etappes tot hardlopen in de middagzon: sporten in de hitte dwingt ons lichaam te kiezen tussen presteren en afkoelen. Karlijn Saris onderzocht hoe het lichaam met de hitte omgaat en vroeg zich af: kunnen we nog wel sporten in deze bloedhete zomers? Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek? Mail dan naar onze redactie via podcast@
Spelen met vuur: de motor van de beschaving?
Van Prometheus tot zomerbarbecue – vuur is al eeuwenlang verbonden met het menselijk verlangen naar macht, vooruitgang en overleving. Hendrik Spiering kijkt terug naar het allereerste vonkje en hij zocht uit: heeft het vuur de menselijke beschaving veroorzaakt, of was het andersom? Heeft u vra
Koning Alfonso de Wijze was dé cultuurbrenger van de middeleeuwen (en executeerde zijn broer)
Hij zorgde voor één van de eerste echte nationale wetboeken in de middeleeuwen. Hij maakte een dik spellenboek waar vandaag nog wordt mee gespeeld. Hij zong, hij tekende én schreef in de volkstaal. Koning Alfonso de X van Castilië gold als dé cultuurbrenger van de midde
Hoe zag verzet eruit in koloniaal Suriname?
De koloniale geschiedenis van Suriname werd lang vooral verteld vanuit het perspectief van koloniale macht. Maar nieuw historisch onderzoek en digitalisering van archieven laten een completer verhaal zien. Niet alleen een geschiedenis van onderdrukking, maar ook een van voortdurend verzet. Inheemsen verdedigden zich, slaafgemaakten vluchtten van de plantages en bouwden dorpen diep in de b
Robbert Dijkgraaf legt quantum uit en we begrijpen er nu nog minder van
Robbert Dijkgraaf is natuurkundige, ex-minister, krijgt af en toe regisseur Christopher Nolan op bezoek om over films te praten én weet alles over quantummechanica. Wij mogen hem een uur lang alles vragen over het vakgebied dat ons hele bestaan probeert te verklaren en het tegelijk nog onbegrijpelijker maakt dan het al was. Hoe werken die allerkleinste deeltjes nu precies? Wat moeten we e
Van Mozart tot Bob Dylan, wordt muziek echt steeds simpeler?
Is de muziek van vroeger echt beter dan die van nu? In ieder geval is die eenvoudiger geworden, zeggen recente studies. Data-analisten onderzochten duizenden liedjes uit de afgelopen eeuwen en ontdekten dat de complexiteit in de melodie afneemt. Is muziek daarmee slechter geworden? Hoe meet je dat? En waarom zou je dat eigenlijk doen?Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journali
Australië is in oorlog met de konijnen
Konijnen: ze zijn schattig, zacht en onschuldig. Toch voert Australië al bijna 170 jaar een felle oorlog tegen deze exoot. Miljoenen konijnen werden vergiftigd, afgeschoten en besmet met virussen. Zonder succes: de dieren vermenigvuldigen zich sneller dan het land ze kan bestrijden. Ze vreten natuur kaal, bedreigen inheemse soorten en ontregelen complete ecosystemen. En dat allemaal omdat
Hoe de wereld de grip op ebola kwijtraakte
Ebola is terug. En de bestrijding van dit dodelijke virus staat of valt met het op tijd opsporen van besmettingen. Maar juist dat gaat mis bij de huidige uitbraak in de Democratische Republiek Congo, in een gebied dat al geteisterd wordt door conflicten en humantitaire rampen. Het zicht op het virus is kwijt en de Wereldgezondheidsorganisatie heeft de internationale noodtoestand uitgeroep
De hoop op schone lucht is terug: groene waterstof komt eraan
Vliegen zonder kerosine. Een staalfabriek zonder kolen. Waterstof is dé belofte van een CO2-vrije toekomst. Maar de praktijk bleek de afgelopen jaren weerbarstig. Projecten liepen vast, bedrijven wachtten op elkaar en de stemming werd steeds somberder. Maar er gloort hoop. In Rotterdam staan twee waterstoffabrieken in d
Hoe een geheimzinnige Israëlische start-up de zon wil dimmen
De zon wat 'zachter' zetten: is het sciencefiction of serieuze klimaattechnologie? Met minuscule, reflecterende stofdeeltjes in de lucht wil de Israëlisch-Amerikaanse start-up Stardust een deel van het zonlicht terug de ruimte in kaatsen - om zo de opwarming van de aarde af te remmen. Hoe serieus moeten we dit controversiële plan nemen? Wie beslist over de lucht boven ons hoofd? En hoe pr
Hantavirus: wat gebeurde er precies op dat schip en wat nu?
3 doden en minstens 10 besmettingen: de uitbraak van het dodelijke Hantavirus op het Nederlands cruiseschip Hondius heeft de wereld opgeschrikt. Inmiddels zijn alle passagiers van de cruise geëvacueerd en geïsoleerd. Maar is daarmee de kous af? Hoe zit het met de plekken waar de passagiers destijds van boord zijn gegaan? Wat weten we precies over de besmettingsgraad? Wat kunnen we de kome
Van optimisme naar activisme: de evolutie van Sir David Attenborough
Deze week wordt hij 100 jaar, de wereldberoemde bioloog en televisiemaker met die nóg beroemdere stem: Sir David Attenborough. Om dat te vieren, blikken we terug op zijn leven en carrière. Hoe beïnvloedde Attenborough de natuurfilm? Hoe veranderde hij van rasoptimist naar klimaatactivist? En had hij altijd al die betoverende stem?Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journalistie
Hoe satellieten stilletjes de ruimte veroveren
Boven ons hoofd razen meer dan 10.000 satellieten rond de aarde, en het worden er steeds meer. Ze helpen ons met navigeren, internet, communicatie en leggen vast wat er op de grond gebeurt. Maar satellieten zijn ook steeds meer een machtsfactor geworden in oorlogen, geopolitiek en de strijd om informatie. Wie bepaalt wat zichtbaar is - en wat niet? En wat betekent het dat steeds meer van
Moeten we de Noordpool straks de Zuidpool noemen?
Het beschermt ons tegen schadelijke straling vanuit de ruimte en zorgt ervoor dat de naald van ons kompas altijd naar het noorden wijst: het aardmagnetisch veld maakt leven op aarde mogelijk en helpt ons navigeren. Maar boven de Zuid-Atlantische Oceaan, vlak voor de kust van Brazilië, zit een opvallende verzwakking in dit veld. Wat veroorzaakt dit gat? En wat betekent zo’n zwakke plek voo
72 jaar Amerikaanse bemoeienis in het Midden-Oosten
President Trump had het nog zo beloofd: geen nieuwe oorlogen. Toch ontketende hij een nieuwe bombardementencampagne in Iran. Een volgende stap in een lange geschiedenis van Amerikaanse interventies in het Midden-Oosten. Vaak onder het vaandel van mensenrechten en democratie, maar altijd wegen op de achter
Hoe test je een nieuwe telescoop op een bergtop vol sneeuw en wind?
Hoog in de Franse Pyreneeën, omringd door besneeuwde bergtoppen, ligt het sterrenkundig observatorium van de Pic du Midi. Drie Nederlandse onderzoekers testten daar afgelopen maand, na jaren werk, een zelfontwikkelde UV-telescoop. Botsende neutronensterren, sterexplosies, superzware zwarte gaten die sterren opslokken: met hun telescoop willen ze al die grote kosmische gebeurtenissen obser
Apen kunnen mensentaal leren, maar hoe diepgaand zijn die gesprekken?
Wij mensen delen 98 procent van ons dna met chimpansees en bonobo's, maar er is ook een belangrijk verschil: onze taal. Waar de aap zwijgt, praat de mens. Maar is dit wel zo? Dankzij de bonobo Kanzi weten we dat apen best goed in staat zijn om mensentaal te beheersen. Wie was Kanzi? W
Iemands hersens koken met een energiewapen, kan dat?
Plotselinge duizeligheid, oorsuizen en knallende koppijn: tien jaar geleden meldden Amerikaanse diplomaten in Havana plots een reeks van mysterieuze klachten. De oorzaak? Volgens sommigen een geheim energiewapen dat met gerichte radiogolven mensen uit de weg ruimt. Nu – tien jaar later – duiken deze geheimzinnige verhalen opnieuw op. Donald Trump zou bij de kidnapping van Madur
Waarom wilde Epstein z'n hersens en geslachtsdeel in laten vriezen?
In het adresboekje van Jeffrey Epstein stonden opvallend veel wetenschappers - van Nobelprijswinnaars tot publieke intellectuelen als Noam Chomsky. Uit de Epstein Files blijkt dat hij onderzoek financierde, diners organiseerde en hen meenam in zijn privéjet. Maar Epstein zocht meer dan alleen gezelschap. De veroordeelde zedendelinquent had een uitgesproken fascinatie voor het menselijk be
Met een zeppelin naar de Noordpool
Het is mei 1926. De zeppelin Norge bereikt als eerste ooit de geografische Noordpool. Maar de beroemde Noorse ontdekkingsreiziger Roald Amundsen en Italiaanse ingenieur Umberto Nobile landen er niet, ze vlieger er alleen overheen. De twee raken voorgoed met elkaar verbonden door ambitie, rivaliteit en tragiek. Twee jaar later loopt een nieuwe poolvlucht dramatisch af. Wat dreef deze manne
Resistente compostschimmel zorgt voor gevaar in Nederlandse ziekenhuizen
Hij breekt bladeren af en ruimt dood organisch materiaal op: de schimmel Aspergillus fumigatus is een nuttige tuinhulp. Maar soms duikt hij ook op in het menselijk lichaam en dan wordt hij opeens gevaarlijk. In Nederland rukt er nu een variant op die niet te behandelen is en vormt daarmee e
Protonenbestraling was de grote belofte in kankerzorg, toch ging het mis
Tumoren bestralen zonder omliggend weefsel te beschadigen: protonentherapie was de grote belofte in de kankerzorg. Maar nu is de therapie stilgelegd voor patiënten met een agressieve hersentumor. Dat gebeurde na verontrustende studieresultaten over vroegtijdig overlijden. Hoe kan een behandeling die zo veelbelovend leek ineens zó ter discussie staan? Hoe werkt protonentherapie precies? En
Wat is er eigenlijk mis met betweters?
Waarom ergert iedereen zich zo aan betweters? In de sportschool vinden we het heel normaal als de coach je afbeult of corrigeert. Maar iemand die je met betere kennis op de vingers tikt? Dat voelt toch anders. Betweters zijn van alle tijden. Ze duiken al op bij de Babyloniërs en de Romeinen, en tegenwoordig lijken ze nadrukkelijker aanwezig dan ooit. Wat is betweterij eigenlijk - en waaro
56 miljoen jaar geleden warmde de aarde razendsnel op – net als nu
Bijna 56miljoen jaar geleden warmde de aarde razendsnel op. Het was de laatste keer dat het klimaat bijna net zo snel veranderde als nu — met ingrijpende gevolgen voor het leven op aarde. Dankzij nieuw bodemonderzoek binnen de paleo-klimatologie kunnen geologen die periode nu tot op het seizoen nauwkeurig reconstrueren. Ho
De bacteriofaag als wapen tegen gevaarlijke ziekenhuisbacteriën
Bijna een eeuw geleden zorgde de ontdekking van penicilline voor een revolutie in de gezondheidszorg. Voor het eerst konden infecties effectief worden behandeld. Maar nu staan we voor een nieuw probleem: wereldwijd worden bacteriën steeds resistenter tegen antibiotica. Onderzoekers kijken daarom opnieuw naar e
Een levertransplantatie: hoe Jeroens 'kachel' weer aanging
Wat honderd jaar geleden nog ondenkbaar was, is nu voor sommige mensen de enige manier om dóór te leven: het vervangen van een orgaan. Voor NRC-redacteur Jeroen van der Kris werd die realiteit een aantal jaar geleden heel concreet, toen hij zelf een nieuwe lever kreeg. Wat begon als een ingrijpende medische gebeurtenis, groeide uit tot een fascinatie voor dit vaak onderschatte orgaan - en
Trump II sloopt, plundert en chanteert de Amerikaanse wetenschap. Maar met welk plan?
Donald Trump is één jaar aan de macht. Het is nog steeds chaos, maar wel chaos waar een plan achter zit. De Amerikaanse wetenschap wordt fundamenteel heringericht met decreten als Restoring Gold Standard Science en een uitgewerkt ideologisch programma. Welke wetenschappen passen nog in Trumps wereld — en welke niet? Wat gebeurt er met afgeschreven onderwerpen als gender en klimaatver
De nieuwe archeologie van precolumbiaans Amerika: brede wegen, grote steden, bloeiende landbouw
Verborgen ruïnes diep in de jungle, brede wegen van tientallen kilometers lang: geavanceerde technieken zorgen de laatste jaren voor een stroom aan nieuwe archeologische ontdekkingen in Noord- en Zuid-Amerika. Wat betekenen deze vondsten voor de geschiedenis van deze continenten? Wat vertellen ze over de vroegere beschavingen? En hoe veranderen ze ons idee van de wereldgeschiedenis?Host:
De opkomst en ondergang van de Hanze
Egoïsme en samenwerken: het zijn twee uitersten. Maar in de Middeleeuwen bleek precies die combinatie verrassend effectief. In Noord-Europa ontstond de Hanze: een los netwerk van handelaren en steden, zonder staat, zonder centraal gezag. Juist dit netwerk groeide uit tot een van de machtigste economische systemen van zijn tijd. Hier ontstonden kiemen van een nieuw kapitalisme, m
Null Island, het niet-bestaande eiland waar van alles gebeurt (herhaling)
In de Atlantische Oceaan, in de Golf van Guinea ligt een eiland: Null Island. Je kunt er vakantiehuizen huren en fietsroutes volgen. Tenminste, dat lijkt zo. In werkelijkheid is alleen oceaan zo ver je kunt zien. Null Island is een fictief eiland, verzonnen door digitale kaart-professionals. De kaartgegevens die zich daar vertonen zijn fouten. Cartografie was ooit een kwestie van ervaring
Hoe Jezus God werd (herhaling)
Met Jezus kun je alle kanten op: hij is mens én god, geboren uit Maria én uit God de Vader. In de middeleeuwen werd hij vereerd als keizer van het heelal, maar ook intens lijdend afgebeeld, aan het kruis. In de Islam is Jezus de belangrijkste profeet na Mohammed, en ook zonder dat je gelovig bent, kan je in hem de eerste socialist zien, een inspirerende revolutionair of zelfs een fem
De andere profeten uit de tijd van Jezus (herhaling)
Met Jezus kun je alle kanten op: hij is mens én god, geboren uit Maria én uit God de Vader. In de middeleeuwen werd hij vereerd als keizer van het heelal, maar ook intens lijdend afgebeeld, aan het kruis. In de Islam is Jezus de belangrijkste profeet na Mohammed, en ook zonder dat je gelovig bent, kan je in hem de eerste socialist zien, een inspirerende revolutionair of zelfs een fem
Wat we weten over het leven van Jezus (herhaling)
Met Jezus kun je alle kanten op: hij is mens én god, geboren uit Maria én uit God de Vader. In de middeleeuwen werd hij vereerd als keizer van het heelal, maar ook intens lijdend afgebeeld, aan het kruis. In de Islam is Jezus de belangrijkste profeet na Mohammed, en ook zonder dat je gelovig bent, kan je in hem de eerste socialist zien, een inspirerende revolutionair of zelfs een fem
Duizend jaar strijd om Groenland
Groenland: een eiland van ijs, fjorden en walrussen, waar ooit nauwelijks mensen kwamen. Maar een kleine duizend jaar geleden veranderde dat. In het zuiden vestigden zich de Noormannen, op zoek naar bont en landbouwgrond. Kort daarna kwamen in het noorden de Inuit, met hun geavanceerde kajaks en harpoenen. Die Noormannen zijn allang verdwenen, maar sinds de achttiende eeuw hebben de Denen
Het verhaal van dynamiet en de Nobelprijzen
Vandaag worden de jaarlijkse Nobelprijzen officieel uitgereikt aan wetenschappers in de natuurkunde, medicijnen, scheikunde en economie. En dan zijn er natuurlijk nog de Nobelprijzen voor de literatuur en de vrede. Maar wie was Alfred Nobel die deze prijzen stichtte? Hoe kon hij zo rijk worden dat er nog steeds prijzengeld over is? En heeft hij zelf met zijn uitvinding van
Kittens besmet met vogelgriep. Springt het virus nu ook over op de mens?
In Europa zijn nooit eerder zoveel wilde vogels besmet geweest met vogelgriep als nu. Inmiddels vallen zelfs huisdieren ten prooi aan de ziekte. De angst groeit dat het virus op de mens overspringt. Hoe groot is deze kans? Hoe zal het virus zich dan ontwikkelen? En als er hieruit een
Zzzip! Hoe je de knal van twee zwarte gaten op aarde kan horen
Botsende sterren en zwarte gaten veroorzaken zwaartekrachtgolven in de ruimtetijd die zelfs op aarde waarneembaar zijn. In 2015 werd er zo’n golf voor het eerst waargenomen en sindsdien staat de sterrenkunde op zijn kop – ineens is er een nieuwe blik op het heelal. Hoe meet je zwaartekrachtgolven precies? Waarom laten ze ons de ruimte op compleet nieuwe wijze zien? En wat is de oogst van
Hoe word je een heilige?
De zestienjarige Carlo Acutis, een diep gelovige jongen uit een niet-religieus gezin, overleed aan leukemie en werd onlangs heilig verklaard. De ‘cyberheilige’ op sneakers staat nu, nauwelijks twintig jaar na zijn dood, in hetzelfde rijtje als Sint Maarten, Sint Nicolaas en Sint Franciscus. Hoe werkt zo’n proces eigenlijk? Wat ís heilig - en wat zegt deze moderne heilige over de tijd waar
Op reis met de kaalkopibissen – hoe vogels naar Spanje leren migreren achter een ultralicht vliegtuig
Een groep bedreigde kaalkopibissen in Zuid-Duitsland moet een nieuwe migratieroute aanleren naar Zuid-Spanje. Ze krijgen hulp van een wetenschapper die met een ultralicht vliegtuigje voor hen uit vliegt. Gemma Venhuizen bezocht het trainingskamp van de vogels en leerde het verhaal achter deze door de mens geleide migratie.Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek? Mail
De evolutie van onze bloedgroepen, waarom hebben we er 388?
Het ene bloed is het andere niet. Wat er bij jou door je aderen stroomt, kan bij iemand anders juist een levensgevaarlijke reactie veroorzaken. De bloedbank heeft daarom een test ontwikkeld waarmee je in één keer kunt zien welke bloedgroepen je hebt. Hoe werkt zo’n test precies? Waarom is het eigenlijk zo ingewikkeld om een goed “matchend” zakje bloed te vind
Kunstmatig maanlicht en nep-eb en vloed: kan kweekkoraal de riffen redden?
Koralen vormen de meest biodiverse ecosystemen onder water: ze zijn kleurrijk, levendig en vol leven. Maar door klimaatverandering, vervuiling en overbevissing verdwijnen riffen razendsnel. Wetenschappers proberen al decennia dat tij te keren door koraal te onderzoeken en te kweken – in zee én in aquaria. Hoe werkt dat eigenlijk? En kunnen ze hiermee de riffen echt redden?Heeft u vragen,
Hoe klonk het Nederlands 300 jaar geleden - en hoe klinkt het over 300 jaar?
Als je driehonderd jaar geleden over straat liep in Nederland, kon je een gesprek misschien nog nét volgen. Ga je nóg verder terug, dan wordt het al snel onverstaanbaar voor moderne oren. Taal staat nooit stil: woorden verschuiven van betekenis, klanken verdwijnen en nieuwe vormen ontstaan. Hoe kreeg het Nederlands zijn huidige vorm, welke uitdagingen kent het vandaag — en hoe zal onze ta
Hoe chimpanseeonderzoeker Jane Goodall icoon werd van de natuurbescherming (en bijna ruzie kreeg met Gemma)
Jane Goodall, de Britse wereldberoemde chimpanseeonderzoeker en natuuractivist, is op 91-jarige leeftijd overleden. Op 26-jarige leeftijd veranderde ze de primatologie met haar onderzoek naar het gedrag van chimpansees. Later werd ze een icoon voor hoop en natuurbescherming. Maar zijn er ook controverses, zoals de kritiek op haar werkwijze en de beschuldiging van plagiaat e
Nobelprijs voor scheikunde voor „een nieuw soort moleculaire architectuur”
Woensdag wonnen Susumu Kitagawa, Richard Robson en Omar M. Yaghi de Nobelprijs voor Scheikunde voor de ontwikkeling van „een nieuw soort moleculaire architectuur”: metaal-organische raamwerken. Redacteuren Steven Frölke en Sander Voormolen leggen de ontdekking uit en bespreken de toepassing ervan in de praktijk.Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek? Mail dan naar on
Nobelprijs voor natuurkunde naar tastbaar maken van quantum-effect
De Nobelprijs voor de Natuurkunde is dinsdag uitgereikt aan John Clarke (1942 ), Michel H. Devoret (1953) en John Martinis (1958) voor hun onderzoek naar de eigenschappen van quantummechanica op menselijke schaal. Redacteuren Dorine Schenk en Sander Voormolen leggen de ontdekking uit en de toepassing ervan in de praktijk.Aanvulling: toen John Martinis in 2019 beweerde quant
Nobelprijs voor geneeskunde voor fundamenteel onderzoek naar immuunsysteem
De Japanse Shimon Sakaguchi en Amerikaanse Mary E. Brunkow en Fred Ramsdell deden fundamentele kennis op over de manier waarop het immuunsysteem eigen overactieve afweercellen tot bedaren kan brengen. Niki Korteweg en Sander Voormolen bespreken deze ontdekking en de invloed ervan op de klinische praktijk. Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek? Mail dan naar onze re
Horror in de nacht: luis, schurftmijt en bedwants slapen graag met jou in één bed
Voor wie zich ’s nachts soms eenzaam voelt is het wellicht een troost om te weten dat je nooit écht alleen bent. Miljoenen microben kruipen tijdens je slaap in, op en langs je lichaam zonder dat je het door hebt én zonder dat er last van hebt. Maar soms schuifelt er ook minder gewild gezelschap onder de dekens: de parasieten luis, schuftmijt en bedwants veroorzaken slapeloze na
De vulpen is een natuurkundig hoogstandje – van capillaire werking tot oppervlaktespanning
De één roemt het schrijfgevoel, de ander de ervaring, de esthetiek; wie denkt dat de computer het schrijven met een vulpen heeft vervangen, heeft het mis. Vulpennen zijn populair en inktbedrijven experimenteren steeds meer met nieuwe kleuren. Hoe werkt een vulpen? Wat is het geheim van goede inkt? En mag je je vulpen echt nooit aan een ander uitlenen? Heeft u vragen, s
Met één infuus genezen van MS of bloedkanker? Het lijkt mogelijk met deze immuuntherapie
CAR-T, een therapie die ziekmakende cellen opruimt, was al veel belovend in kankeronderzoek, maar laat nu ook goede resultaten zien bij het behandelen van auto-immuunziektes. Helaas is de behandeling extreem duur. Ziekenhuizen willen daarom de behandeling zelf maken. Hoe ver zijn ze daarmee? En is genezing met CAR-T mogelijk?Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek? Ma
ASMR: waarom fluisteren en knisperen kalmeert
Een fluisterende stem, zacht getik, gefriemel met een papiertje — voor miljoenen mensen is het pure ontspanning. ASMR, een zintuiglijke sensatie die via video of audio mensen tot rust brengt, is een wereldwijd internetfenomeen. Maar wat gebeurt er precies in je brein? Is het een serieus te nemen zintuiglijke reactie, of gewoon goed verpakte pseudowetenschap? En moeten we niet vaker met ee
Een goede metafoor inspireert en verleidt, maar wat als ze misleidt?
Een wolk van een baby, de strijd tegen kanker, de economie die hapert als een oude motor. Metaforen kunnen ons helpen situaties of verschijnselen in één krachtig beeld te vatten, ook in de wetenschap. Maar metaforen zijn meer dan stijlfiguren: ze sturen en beïnvloeden ook ons denken, vaak zonder dat we het doorhebben. En ze kunnen ons misleiden. Hoe werken metafor
HERHALING: zo vanzelfsprekend is het christendom niet
We zien het christendom als een strak georganiseerde kerk, met eeuwenoude tradities die vanaf de ontstaansperiode onveranderd zijn. Maar iedere tijd had zijn eigen christendom. Vooral de eerste duizend jaar van de religie waren lang niet zo ordelijk als we denken. Sterker nog: de religie maakte toen een aantal intensieve transformaties door. Heeft het christendom wel een ware identiteit?&
HERHALING: hoe navigeerden de Polynesiërs zonder kaart of kompas?
In 1769 maakt de Polynesische meesternavigator Tupaia een zeekaart voor de Engelse ontdekkingsreiziger James Cook. Al kort daarna werd de kaart bespot door westerlingen als onbegrijpelijk en zwak. Maar in 2019 achterhaalden twee Duitse wetenschappers hoe de kaart moet worden gelezen.Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek? Mail dan naar onze redactie via podcast@
Zomerserie over de toekomst: kun je de toekomst voorspellen met een rekenmodel?
Donald Trump schept dagelijks zoveel onzekerheid met zijn importheffingen, dat economen overuren maken in het voorspellen van de toekomst. En er zijn meer vragen waar ze mee worstelen. Wat gebeurt er bijvoorbeeld als er een financiële crisis uitbreekt? Financieel journalist Menno Tamminga zocht uit: kun je de toekomst eigenlijk wel voorspellen met een rekenmodel? Heeft u vragen,
Zomerserie over de toekomst: waarom piekeren we toch zoveel over wat komen gaat?
Uren wakker liggen in de nacht, vanwege een afspraak morgen. Op de fiets peinzen over wat er gebeurt als je je baan verliest, of over die gênante opmerking tijdens de lunch. We piekeren veel, over wat geweest is en vooral over wat nog moet komen. Redacteur Ellen de Bruin vroeg zich af: waarom piekeren we toch zoveel?Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journa
Zomerserie over de toekomst: toekomstvoorspellen is te leren
Speculeren over de toekomst doen we allemaal, maar deelnemers van online forecasting-toernooien pakken het serieuzer aan. En met succes. Laura Wismans dook in hun wereld en wilde weten: wat maakt hun voorspellingen zo betrouwbaar? Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek? Mail dan naar onze ombudsman via ombudsman@nrc.nlHost: Gemma VenhuizenGast: Laura Wisman
Zomerserie over de toekomst: is archeologisch erfgoed beter af in de grond?
Potscherven uit de middeleeuwen, houtskool uit de steentijd: diep in de bodem zit het verleden, wachtend om in de toekomst opgegraven te worden. Toch laten archeologen de grond liever met rust. Wetenschapsjournalist Theo Toebosch zocht uit: waarom wordt veel archeologisch erfgoed in de grond bewaard?Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek? Mail dan naar onze
Zomerserie over de toekomst: hoe kan Nederland zich wapenen tegen flashfloods?
Ze leiden tot straten die blank staan en kelders die onderlopen: flash floods. Die plotselinge overstromingen door hevige regenval zullen door klimaatverandering steeds vaker voorkomen. Wetenschapsjournalist Marit Verbeek zocht uit: hoe kan Nederland zich wapenen tegen deze razendsnelle wateroverlast?Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek? Mail dan naar onz
Zomerserie over de toekomst: Had het orakel van Delphi toch gelijk?
Van orakels tot koffiedik kijken – voor veel heersers uit het verleden waren tekens en voorspellingen geen bijgeloof, maar belangrijke hulpmiddelen bij grote beslissingen. Geschiedenisredacteur Bart Funnekotter keek mee in de glazen bol en zocht uit: welke voorspellingen hebben het verloop van de geschiedenis nu écht beïnvloed?Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journalist
Slecht nieuws voor de knoflookpad: het Nederlands ven verdroogt.
Minder regen en meer zon: het wordt steeds vaker en langer droog. In Nederland vallen vennen nu regelmatig droog. Wat betekent dit voor de dieren in en rond het water? En wat zegt de verdroging over de toekomst van het Nederlands landschap?Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek? Mail dan naar onze redactie via podcast@nrc.nl. Host: Laura WismansGasten: Gemm
Zal AI ooit de grootste wiskundige problemen oplossen?
Een programma dat wiskundige bewijzen kan leveren, een digitale assistent die meekijkt met ploeterende wiskundigen. Kunstmatige intelligentie betreedt met rasse schreden het terrein van de wiskunde. Wat kan AI eigenlijk toevoegen aan mathematisch onderzoek? En waar liggen de grenzen?Heeft u vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek? Mail dan naar onze redactie via podcast@nrc.n
Het misverstand genen
We zien DNA meestal als onze vaste kern – iets wat we van onze ouders krijgen en doorgeven aan onze kinderen. Vroeger dacht ook de wetenschap zo. Maar dat idee klopt al lang niet meer. Het gen is zelfs een van de meest misleidende begrippen in de wetenschap geworden. Dus: als we onze genen niet zíjn, wat dan wel? En hebben we ze eigenlijk nog nodig
De wolf blijft in Nederland, maar hoe?
Tien jaar na de terugkeer van de wolf woedt het maatschappelijk debat over zijn plek in Nederland heviger dan ooit. Sommigen zijn verrukt dat de wolf hier weer is, anderen zien het beest als een serieuze bedreiging van mens en dier. Hoe zijn die wolven hier eigenlijk terechtgekomen? Waarom hebben wij hier zo veel last van het dier en een land als Duitsland veel minder? Welke toekomst
'Even ergens heen': waarom ik pas na 39 jaar met mijn moeder over haar darmziekte praatte
In een tijd waar veel medische aandoeningen worden gedeeld, voelen de chronische darmziektes colitis ulcerosa en de ziekte van Crohn als het laatste taboe. Poepen houden we het liefst privé. Maar erover praten is wél belangrijk. In deze speciale aflevering van Onbehaarde Apen gaat Gemma in gesprek met arts Nanne de Boer, Crohn-patiënte Jane van der Vloodt én haar eigen moeder Olga Lohman
Een nieuw vaccin tegen gordelroos verkleint kans op alzheimer
Bijna 90 procent van de wereldbevolking draagt herpes bij zich, soms zichtbaar als koortslip of gordelroos, soms sluimerend diep in het lichaam. Onderzoeken laten zien dat er een mogelijk verband is tussen herpes en alzheimer. En uit nieuw onderzoek blijkt een vaccin tegen gordelroos de kans op alzheimer&
Onbehaarde Apen LIVE: hoe alcohol in de mens kwam
Alcohol is bijna net zo oud als het heelal zelf. De consumptie door zoogdieren begon een stuk recenter - zo’n zestig miljoen jaar geleden, in de vorm van gistend fruit. Hoe werd de stap gezet van zulke ‘natuurlijke’ alcohol naar bier, wijn en whisky? Wat doet drank met je sociale skills en met je lijf? En kun je aangeschoten raken van alcoholvrij bier?Een speciale live aflevering opgenome
Hebben pinguïns nog een toekomst?
Ze leven op totaal verschillende plekken — van Zuid-Afrikaanse rotskusten tot het ijs van Antarctica — maar overal wankelt hun bestaan. De vis raakt op, het ijs smelt en hun leefgebied verdwijnt. Terwijl de ene pinguïnsoort juridische bescherming krijgt, glipt de andere stilletjes weg. Meer dan de helft van alle pinguïnsoorten staat wereldwijd onder druk. Wat wordt er gedaan om uitsterven
De viering van absurde wetenschap
Ze laten je eerst lachen – en dan nadenken. De Ig Nobelprijzen zijn de vrolijke tegenhangers van de échte Nobelprijzen, voor onderzoek dat op het eerste gezicht absurd lijkt, maar bij nader inzien vaak verrassend diepgaand is. Wat zegt deze humoristische kant van de wetenschap over hoe onderzoek werkt – en waarom is dwaze nieuwsgierigheid soms precies wat de wetenschap vooruithelpt?Presen
Dit wordt een leuke aflevering (zegt de optimist)
Sommige mensen zien de wereld door een roze bril, terwijl anderen altijd uitgaan van het ergste. Waarom is de één optimist en de ander een pessimist? Hoe ontstaat zo'n houding ten opzichte van het leven? Bestaat er zoiets als een optimistische of pessimistische tijdsgeest en wat zien we ervan terug in de biologie en de psychologie?Op woensdagavond 14 mei om 20.00 nemen we e
Beton is het fundament van de beschaving. Maar kan het ook duurzaam?
De Romeinen gebruikten al beton in veel van hun bouwwerken, bijvoorbeeld het Pantheon in Rome. Tegenwoordig zit beton in bijna alle bouwconstructies. Maar cement, het bindmiddel dat het zand en grind bij elkaar houdt, is enorm vervuilend. Chemisch gezien zijn er mogelijkheden om de cement- en betonsector verduurzamen. Maar zullen die ook doorbreken?Host: Gemma VenhuizenGasten: Laura Wisma
Hoe hopeloos is de strijd tegen verzanding in de Waddenzee?
Onbehaarde Apen ging wadlopen in het grootste droogvallende getijdengebied ter wereld en zag er de constante beweging van water en zand. Prachtig, maar die beweeglijkheid leidt ook tot praktische problemen. Zo moet er bij Ameland dagelijks gebaggerd worden om de razendsnel dichtslibbende vaargeul open te houden. De kosten lopen in de miljoenen. In hoeverre moeten we het woeste wad zijn ga
Ook de Nederlandse natuur kan dodelijk giftig zijn als je even niet oplet
Veel in de Nederlandse natuur is eetbaar, maar sommige soorten kun je beter niet opeten. Wat gebeurt er precies wanneer je een giftige plant hebt gegeten? Of wanneer je op de hei net op die ene adder trapt? Op welke giftige soorten moeten we in Nederland letten? En als je toch bent vergiftigd, is er dan nog wat aan te doen? Heb je vragen, suggesties of ideeën over onze journalis
De mens loopt al miljoenen jaren, maar wandelt pas recent
Sinds de mens op twee benen is gaan staan, zijn we in wezen altijd onderweg. Maar wandelen, lopen voor plezier en ontspanning, is pas een recente ontwikkeling. Waarom zijn we gaan wandelen? Wie waren deze eerste wandelaars? En wat maakt wandelen zo aantrekkelijk voor zoveel mensen?Heb je vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek? Mail dan naar onze redactie via podcast@nrc.nl.H
Ons ‘zonnetje’ is bijna 110 keer groter dan de aarde. Hoe goed kennen we onze eigen ster?
Ze warmt ons op, onze zon, onze ster, die we zo graag zien. Toch weten we maar weinig van haar af. Twee onbemande onderzoeksschepen zijn onlangs dichtbij de zon geweest, dichterbij dan ooit tevoren. Daarmee hopen wetenschappers antwoord te krijgen op fundamentele vragen over de werking van die voor ons zo belangrijke energiebron.Heb je vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek?
Een octopus is intelligent, nieuwsgierig en gevoelig. Toch eten we ’m ook graag.
Octopus wordt op allerlei plekken in de wereld gegeten. Zelfs in de Nederlandse supermarkt liggen er nu tentakels in het koelvak. Niet gek dus, dat er ook plannen zijn om octopus te gaan kweken. Maar hoe kun je een dier fokken dat liever alleen is? En hoe kun je zo’n intelligent en gevoelig dier eigenlijk pijnvrij doden?Heb je vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek? Mail dan
Xenofobie, de angst voor de ander, zit diep in ons gebakken. Maar is er wat tegen te doen?
In veel landen lijkt het steeds krachtiger op te spelen: xenofobie. Waar komt deze angst voor de ander vandaan? En hoe wortelen deze gevoelens in de samenleving? En, kun je ook weerstand bieden tegen deze primaire reflex?Heb je vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek? Mail dan naar onze redactie via podcast@nrc.nl.Host: Gemma VenhuizenGasten: Bart Funnekotter en Sjoerd de Jon
Trumps wetenschapsbeleid biedt nieuwe kansen voor Europa (al zijn het er weinig)
Onderzoeksbeurzen die worden bevroren, datawebsites die op zwart gaan en een lijst met verboden woorden: Donald Trump is nog geen honderd dagen aan de macht of hij haalt al flink de bezem door de Amerikaanse wetenschap. Waar komt dit ingrijpende beleid vandaan? Hoe groot zal de permanente schade zijn? En wie trekt er uiteindelijk aan het kortste eind? Heb je vragen, suggesties
De Noordpool smelt, maar dan maken we toch zelf ijs?
De aarde warmt op, en rap. En dat wordt erg zichtbaar op de Noordpool. Volgens klimaatmodellen ligt er binnen tien jaar 's zomers al geen ijs meer op de Noordpool. Onderzoekers en start-ups hebben een plan om water op het noordpoolijs op te spuiten. Dat zou het smelten tegen moeten gaan. Zou dat echt werken?Heb je vragen, suggesties of ideeën over onze journalistiek? Mail dan na
Leuk, in 9 maanden naar Mars. Maar hoe overleef je de gigantische zandstormen en de extreme kou?
Donald Trump zei in zijn inauguratiespeech dat hij de stars and stripes wil planten op de planeet Mars. Het is een droom die techbaas Elon Musk en met hem al vele anderen al langer hebben. Hoe heeft dit idee zich de afgelopen decennia ontwikkeld? Wat zou er praktisch moeten gebeuren als de mens naar Mars reist? En waarom zou je eigenlijk naar Mars willen?Heb je vragen, suggestie
Hoe het bijna uitgestorven korhoen icoon van de stikstofcrisis werd
Een bolderend korhoen is al decennialang een waar Nederlands natuurspektakel, alleen te zien en te horen in de lente, bij zonsopgang, op de heide van de Sallandse Heuvelrug. Maar hoe lang is dit spektakel nog te zien? Van de tienduizend korhoenders die Nederland ooit had, zijn er nog maar enkele exemplaren over. Is deze vogel nog wel te redden voor Nederland?Heb je vragen, suggesties of i
